تحریک الکتریکی عصب از راه پوست

تحریک الکتریکی از راه پوست (Transcutaneous Electrical Nerve Stimulation) یا به طور خلاصه TENS که نوعی برق گذاشتن است، براساس نظریه ای است که که می گوید تحریک رشته های عصبی می تواند از راه سد کردن یا بستن راه رسیدن سیگنال ها یا امواج عصبی به مغز درد را تسکین دهد . این روش با تکنولوژی خیلی ساده ای انجام می شود . دستگاهی است به اندازه یک رادیوی ترانزیستوری کوچک که با باتری کار می کند الکترودها و سیمهایی دارد که امواج الکتریکی کم شدت را از راه پوست به سوی اعصاب زیرپوستی مورد نظر می فرستد . معمولا در عرض چند دقیقه درد تسکین می یابد . بیمار می تواند کنترل های مربوط به آن را بنابر نیاز تنظیم کند .

چون دستگاه تحریک الکتریکی عصب از راه پوست یا TESN بسیار کوچک است . بیمار می تواند آن را به کمربند خود وصل کند یا در جیب قرار دهد و در هنگام فعالیت روزانه نیز درمان ادامه یابد و لازم نیست حتما در مطب یا درمانگاه حاضر شود . بسته به ماهیت درد معمولا هر بار باید درمان را حداقل دو ساعت ادامه داد . TESN عموما بی ضرر و بی خطر است و خود بیمار می تواند آن را کنترل کند . تحریک الکتریکی عصب ممکن است نیاز به داروهای ضد درد را کم کند .

معلوم نیست تحریک الکتریکی عصب واقعا چگونه درد را برطرف می کند . علاوه بر نظریه ی کنترل راه امواج عصبی که قبلا گفتیم، امکان دارد تحریک الکتریکی عصب همانند سوزنی، باعث افزایش ترشح اندُرفین ها و مواد طبیعی ضد درد بدنی شود .

امروزه خیلی از درمانگران مختلف از روش تحریک الکتریکی عصب به عنوان وسیله ی تسکین دهنده ی درد استفاده می کنند . این روش را برای تسکین شماری از حالات دردناک نظیر ورم مفصل، دردهای سرطانی، سر درد، عضله درد و استخوان درد، و دردهای عصبی می توان به کار بُرد .

آثار جانبی تحریک الکتریکی عصب از راه پوست

آثار جانبی ناشی از تحریک الکتریکی عصب می تواند به شرح زیر باشد:

سوختگی

اگر راه استفاده ی درست از دستگاه را بلد نباشند ممکن است پوست دچار سوختگی شود . به این دلیل افرادی که حس پوستی شان کم است و داغ شدن پوست را حس نمی کنند، نباید از این روش استفاده کنند .

تحریک پوستی

اگر پوست تحریک شود باید الکترودها را عوض کرد یا جابه جا کرد، یا باید دستگاه را تنظیم کرد . پس از مدتی طولانی که از دستگاه استفاده شد برای پرهیز از تحریکات پوستی بهتر است الکترودها را عوض کنیم .

واکنش آلرژیک

بعضی از مردم ممکن است نسبت به ژله ای که گاهی بر سطح الکترودها می مالند حساسیت داشته باشند و به این دلیل دچار آلرژی خارش های پوستی شوند .

انقباضات عضلانی دردناک

اگر انقباض های ماهیچه ها رخ دهد باید امواج الکتریکی دستگاه را تنظیم کرد .

اصولا TENS درد ندارد .

بعلاوه، TENS را نباید در افرادی که گام آفرین یا پیس میکر یا ضربان ساز (pacemaker) قلبی دارند به کار بُرد .

آیا تحریک الکتریکی عصب از راه پوست (TENS) موثر است ؟

مطالعات زیادی نشان داده است که از اواخر سال های 1960 میلادی به این سو از روش تحریک الکتریکی عصب به عنوان یک راهکار موثر برای تسکین درد استفاده می کردند . اما در سال های اخیر به نظر می رسد یافته های پزشکی در این مورد آمیختگی بیشتری دارد . هنوز از این روش به طور گسترده ای استفاده می شود .

برای کسب اطلاعات بیشتر به کلینیک درد در تهران مراجعه نمایید .

برخی از خدمات کلینیک درد پردیس :

درمان دیسک کمر

درمان آرتروز گردن

اوزون تراپی

کمر درد

بلاک عصبی

بلاک عصبی یا مسدود کردن راه امواج عصبی روشی است که از یکصد سال پیش تا امروز برای ارزیابی و درمان هر دو درد حاد و مزمن به مار رفته است و یک داروی شیمیایی را نزدیک یک عصب خاص تزریق می کنند تا جلوی عصبی مربوط به انتقال حس در را در مسیر های نُسی سپتیو (nociceptive) بگیرد (مسیرهای نُسی سپتیو مسیرهایی عصبی هستند که سیگنال های درد ناشی از عوامل فیزیکی یا شیمیایی را از بافت های بدن به مراکز احساس درد می رسانند) . با مسدود کردن این مسیرهای عصبی آن ناحیه از بدن بی حس می شود .

تکنیک های بلوک عصب بخش با ارزشی از برنامه ی کنترل درد را تشکیل می دهند و به کمک آنها کارهای درمانی دیگر هم امکان پذیر می شود . کلا ً بلاک عصب به دو دسته ی وسیع به شرح زیر تقسیم می شود :

بلاک های عصبی تخریبی (neurolytic blocks) یا عصب کُشی که عبارتند از تزریق موادی مثل فِنُل یا الکل به روی عصب و این مواد مسیرها عصبی انتقال درد را خراب می کنند . این کار باعث تسکین دائمی درد نمی شود، و ممکن است تکرار تزریق لازم آید . آثار جانبی هم دارد و ممکن است به اعصاب کناری آن ناحیه صدمه بزند و عضله از کار بیفتد . بنابراین بلاک های تخریب کننده ی عصب را برای بیماری های دردناک شدید و بیمارانی که دیگر امیدی به زنده ماندنشان نیست در نظر می گیرند .

بلاک های عصبی غیر تخریبی (nonneurolytic blocks) که در آن مواد غیر تخریبی مانند بی حس کننده های موضعی مثلا ً لیدُکائین (lidocaine) یا بوپیواکایین (bupivacaine) را به کار می برند . گاهی ماده ی تزریقی ترکیبی از یک بی حس کننده ی موضعی و داروهای دیگری مورد استفاده قرار می گیرد . بلوکه کننده های غیرتخریبی راه انتقال درد را سد می کننند بی آنکه مسیرهای “نُسی سپتیو” ار خراب کرده باشند . بنابراین مصرف درمانی زیادی دارند .

بلاک عصبی ممکن است قدری دردناک و استرس آور باشد . معمولا برای آماده کردن بیمار جهت بلاک عصبی، یک بی حسی موضعی در او انجام می دهند . مهارت و تجربه ی دکتر در انجام بلاک عصب برای توفیق در این کار اهمیت زیادی دارد . عموما ً این کار به دست متخصص بیهوشی انجام می شود . گاهی بلاک عصب را به طور سر پایی انجام می دهند، در مواردی هم لازم است بیمار مدتی کوتاه در بیمارستان بستری شود .

اثرات بلاک عصب

بلاک عصب می تواند برای درمان هر دو نوع درد حاد و کهنه موثر باشد . در برنامه های مربوط به کنترل درد، بلاک عصب اثراتی به شرح زیر دارد :

اثرات تشخیصی بلاک عصبی

بلاک عصب ممکن است به پزشک برای تشخیص محل و علت درد کمک کند . مثلا ً با بلاک عصب می توان بین درد موضعی و دردی که مربوط به پزشک در تشخیص حالات بیمار به هنگامی که درد ندارد کمک کند .

پیش آگهی

بلاک عصب می تواند به پزشک کمک کند تا اثرات مربوط به عملیات دیگری را که منجر به بلاک دائم عصب خواهد شد پیش بینی کند .

پیشگیری با بلاک عصبی

مدارکی در دست است که نشان می دهد بلاک عصب را برای پیشگیری از پیشرفت درد می توان به کار بُرد . تجویز بلاک عصب پیش از بعضی از جراحی ها ممکن است بعضی نشانگان (سندرم های) درد پس از جراحی را برطرف کند .

درمان با بلاک عصبی

بلاک عصب علاوم بر التیام محل و منبع درد و علاوه بر تسکین خود درد کمک هایی دیگری هم می کند . مانند کسی که درد دارد ممکن است دچار کشش های عضلانی و ناتوانی در درست ایستادن یا درست نشستن شود و سپس دردهایش شدت یابد . بلاک عصبی می تواند آن چرخه ی معیوب را متوقف کند، هر چند معمولا ً با تزریق دارو و بلاک عصب نمی توان تسکین دائم درد دست یافت .

بسیاری متخصصان بلاک عصب، بلاک عصب را با درمان های دیگری، مانند فیزیوتراپی توام می کنند . این روش های درمانی توام ممکن است موثر تر باشد .

برای کسب اطلاعات بیشتر به کلینیک درد در تهران مراجعه نمایید .

برخی از خدمات کلینیک درد پردیس :

درمان دیسک کمر

درمان آرتروز گردن

اوزون تراپی

کمر درد

حالاتی که با بلاک عصب درمان می شوند

در زیر خلاصه ای از حالات دردناکی را که با بلاک عصب می توان تسکین داد بیان می کنیم :

دردهای عصبی ناشی از ناراحتی ستون مهره ها

شایع ترین بلاک عصب برای این نوع درد بلاک یا تزریق زیر سخت شامه ای است که معمولا با یک داروی بی حس کننده ی موضعی یا یک داروی استروئیدی ضد التهابی انجام می شود . هدف از این کار تسکین درد و آسان شدن اعمال توانبخشی یا فیزیوتراپی است .

دردهای سرطانی

معلوم شده است که بلاک های تخریب عصبی بویژه برای درمان دردهای سرطانی که اندام های داخلی را گرفتار کرده اند کمک کننده است . دردهای ناشی از سرطان معده، سرطان اندام های لگنی، و سرطان نواحی سر و گردن نیز از راه بلاک های تخریب عصبی برطرف می شود .

نشانگان (سندرم) درد عضلات صورت

این نوع درد طولانی عمیق و نیزه ای است . درد در نقاط حساسی از صورت تمرکز دارد، این نقاط مرکز درد را نقاط ماشه می نامند . تزریق داروهای بی حس کننده ی موضعی در نقاط ماشه بلاک عصب ایجاد می کند، یعنی راه امواج عصبی انتقال دهنده ی درد را می بندد و درد برطرف می شود . البته برای درمان علل زیربنایی این درد که مربوط به اختلالات عصبی به نام عصب سه قلو است باید اقدامات درمانی ریشه ای نیز انجام شود .

بیماری رگ های محیطی بدن

این نوع بیماری ها در پزشکی زمینه ی وسیعی دارند که شامل گردش خون است که دست یا پا را گرفتار می کند و اگر درد شدید باشد بلاک عصب می تواند به تسکین درد کمک کند .

دیستروفی رفلکس سمپاتیک

ثابت شده است که بلاک عصب برای تشخیص و درمان این بیماری مفید است . این بیماری حالتی است که ممکن است به علت ضربهه جسمی ایجاد شده باشد . درمان با چند بار بلاک عصب در طول دوره ای از زمان یا بلاک مداوم انجام می گیرد، به شرط آن که یک سوند ماندگار در محل قرار دهند . اگر در سه تا شش ماهه ی شروع بیماری بلاک عصب را انجام دهند موثر تر خواهد بود .

زُنا و عصب درد پس تبخالی

مطالعات متعدد نشان داده است که بلاک عصب برای درمان درد زُنا که بیماری دردناک ناشی از نوعی ویروس تبخال در مسیرهای عصبی بدن است که اگر در اوایل شروع بیماری به کار رود بسیار موثر خواهد بود .

انواع دیگر سر درد و گردن درد

میگرن های سخت، سردردهای دوره ای، و سردردهای تنشی را که به داروهای دیگر پاسخ نمی دهند گاهی می توان با بلاک عصب با موفقیت درمان کرد .

بلاک عصب را همچنین می توان برای تسکین دردهای عصبی صورت که حالت تیر کشیدن در مسیر یک یا چند عصب صورتی را دارد به کار برد .

آثار جانبی

هر نوع بلاک عصب ممکن است باعث خونروی و عفونت شود، و مشکلاتی به بار آورد . لذا این کار باید به دست متخصص وارد انجام شود . بلاک عصبی تخریبی اگر برنامه ریزی صحیحی نداشته باشد و درست انجام نشود ممکن است به رشته های عصبی نزدیک عصب مورد نظر سرایت کند و موجب آسیب عصبی دائمی در اعصاب دیگر شود . این مساله می تواند باعث فلجی، بی حسی، یا اختلال حسی، یا عصب دردهای بیشتری شود .

علاوه بر عوارضی که ذکر شد، هر کدام از روش های متعدد بلاک عصب دارای عوارض جانبی خاص دیگری است، بعضی شدید، و تعدادی هم خطرناکند . بیمار باید از احتمال عوارض و امکان خطرات ناشی از بلاک عصب که به خاطر تسکین درد انجام می شود مطلع باشد . باید قبلا ً با پزشک خود در این باره خوب مشورت کنید .

مواردی که بلاک عصب نباید انجام شود

در موارد زیر انجام بلاک عصب توصیه نمی شود:

وقتی نقص انعقادی (مشکلات مربوط به لخته شدن خون) در بین باشد .

وقتی عفونت بویژه در نواحی مربوط به بلاک عصب وجود داشته باشد .

وقتی بیمار استرس زیادی نداشته باشد یا تحمل درد در او بالا باشد .

وقتی به عللی ناتوان باشد و مثلا ً نتواند موضوع عمل را بفهمد و قادر به همکاری کامل نباشد .

وقتی درمان های دیگر موثر باشند .

برای کسب اطلاعات بیشتر به کلینیک درد در تهران مراجعه نمایید .

برخی از خدمات کلینیک درد پردیس :

بیوفیدبک

سر درد

اوزون تراپی

ورزش درمانی و فیزیوتراپی